ISTORIJSKI ASPEKT OPŠTINE

Gotovo sigurno u praistoriji i istoriji Blace biva prirodna veza izmedu Istoka i Zapada, a postoje i materijalni dokazi (ostaci i bogomolja i utvrdjenja) o burnoj istoriji u predrimskom, rimskom, vizantijskom, preturskom i turskom dobu.

U poslednjem veku stare ere Rimljani su naselili Toplicu, gde je pre toga živelo pleme Dardanaca, a ima i tragova o najezdama Kelta.

Kada se 395. godine Rimsko carstvo podelilo na dva dela, ovaj kraj potpada pod ono što se kasnije zove Vizantija.

U vreme cara Justinijana (527-565) ovaj deo Toplice postaje važna vojnostrategijska odbrambena zona od najezda Varvara. To je omogućavalo Slovenima da uz saglasnost Vizantijskih vlasti nasele ove krajeve, te prihvate Hrišćanstvo.

U XII veku srpski župan Stefan Nemanja upravo negde na ovim prostorima okuplja plemena, nakon što je savladao manje župane, i stvara temelje za jednu od najjačih država u srednjem veku.

Međutim, u XIV v. na Balkan se probijaju Turci, sa višom formom socijalne organizacije i odnosa u ekonomiji naspram onih koji su na ovim prostorima tada živeli. Iako je knez Lazar Hrebeljanović potukao turskog sultana Murata I 1387. godine, dve godine kasnije Srbi doživljavaju istorijsku katastrofu na Kosovu Polju, pa Kneginja Milica (supruga kneza Lazara, koji je poginuo u boju na Kosovu) a verovatno i njen sin Stefan postaju vazali. Oko 1412. despot Stefan dobija od Turaka natrag na upravljanje ovaj kraj. Međutim, ovo kratko traje, pa nastupa najteži period u istoriji srpskog naroda koji je živeo na ovim prostorima, jer je mnogo ljudi odvedeno kao roblje. Oko 1437/44.g. usledila je kontraofanziva despota Đurđa Brankovića i Janka Hunjadilja (Sibinjanin Janko), pa su Turci proterani.

Međutim, sultan Mehmed II (Osvajač) 1454/55. stavlja pod svoju vlast ovaj kraj, tako da je sve do 1877/78, nešto više od četiri veka, Blace gazila "turska noga". U austro-turskim ratovima (1683-1690 i 1737-1739) srpsko stanovništvo, proređeno ratovima, borilo se na strani Austrijanaca. Odstupanjem Austrijanaca je zbog straha od odmazde počelo pražnjenje ovih oblasti, te od polovine XVIII v. Turci vrše kolonizaciju nehrišćana, naročito Arbanasa (Šiptara) u ovim oblastima, kako bi se osigurali od pobuna hrišćana i arbanaškog bašibozluka. Turci su bili urbano stanovništvo, a Arbanasi mahom seosko stanovništvo. U ove krajeve pristižu u to vreme i Čerkezi, Cigani i Tatari.Oslobođenjem ovih krajeva u srpsko-turskom ratu 1877/1878.g. i prisajedinjenjem srpskoj državi, došlo je do povlačenja turskog i šiptarskog življa. Šiptarsko stanovništvo nije mirno prihvatilo odredbe Berlinskog ugovora, pa je srpska vojska morala da vodi i krvave obračune.
Potom se vrši stihijska kolonizacija ovih krajeva, iz susednih srpskih oblasti i Crne Gore, a donošenjem Zakona o naseljavanju novih okruga 1880. godine počinje plansko naseljavanje, na osnovu molbi za dodelu zemlje. Na taj način je stvorena etnička struktura u blačkom kraju. Valja ipak naglasiti da je ovaj kraj uglavnom naseljavan iz sela sa Kopaonika, koja su ranije oslobođena od Turaka (1833.)

U ratovima za oslobođenje Srbije (1876.-1918.) ovaj kraj dao je veliki doprinos. Ponos cele Srbije i vrhovnog komandanta srpske vojske, kralja Petra I Karađorđevića, bio je čuveni "Gvozdeni puk" koji su činili mladići iz ovog kraja.
Vojnom pobedom Austro-Ugarske, Nemačke i Bugarske u jesen 1915. zavedena je okupacijska uprava Bugarske na jugoistočnom delu srpske države. "Ovaj kraj bio je 1917. godine stecište tzv. Topličkog ustanka, jedinog na okupiranoj teritoriji". (Andrej Mitrović" Ustanička borba u Srbiji (1916-1918)), tokom kojeg je oslobodjeno Blace i stvorena Komitska država, pod vlašću ujedinjenih ustaničkih snaga. Bugarske i austrougarske snage ugušile su ovaj ustanak, a srpski živalj teško je kažnjen odmazdom koja je odmah usledila i bila nezabeležena.

U II svetkom ratu ovaj kraj bio je vrelo četnickog i partizanskog pokreta i paradigma građanskog rata koji je trajao od 1941.-1944. g.
Njega nije uspeo da spreči ni jedan Radojko Jovanović, alijas Rade Drainac (1899 - 1943), koji je jasno, kao intelektualac, shvatio svu opasnost istoga, pa je Kosti Pećancu, četničkom vojvodi, poručio: Vojvodo, građanski rat je nešto najgore što se jednom narodu može desiti! Nema gore svađe nego među braćom! Ja kao srpski književnik osećam veliku odgovornost da taj rat sprečim. U tome, na žalost, nije uspeo.

I poslednja ratna događanja koja su se odigrala na prostorima bivše Jugoslavije, kao i događanja na Kosovu su uzela svoj danak među mladićima iz blačke opštine.